GLEBA
Gleba jest to powierzchniowa warstwa skorupy ziemskiej posiadająca walory żyzności zapewniająca życie roślinom. Gleba może zalegać od 3 cm do 3 m. Żyzność substancji może być od 3 cm do 3 m. Skład procentowy gleby przedstawia się następująco: 45% części mineralne, 25% woda, 25% powietrze, 5% substancje organiczne. W przeciwieństwie do zanieczyszczeń powietrza i wody, zanieczyszczenia gleby zalegają w niej bardzo długo – setki lat. Jest to tym bardziej groźne, że gleba przyjmuje zanieczyszczenia powietrza opadające na nią wraz z deszczem, oraz zanieczyszczenia spływające do niej z wód.
Dużym zagrożeniem dla gleby mogą być sztuczne nawozy, których celem jest wzbogacanie gleby w pierwiastki niezbędne do życia roślin: azot (N), fosfor (P), potas (K). Nawozy te stają się jednak szkodliwe, jeżeli stosowane są w nadmiernych ilościach. Równie groźne jest nadmierne stosowanie środków ochrony roślin lub innych toksycznych substancji. Do gleb przedostają się również pochodzące z przemysłu i motoryzacji metale ciężkie, które mogą z kolei przenikać do rosnących na niej upraw. Oddzielne zagrożenie stanowi zakwaszanie gleb, które zależy od ilości kwaśnych opadów oraz stopnia zakwaszenia wód. Zakwaszenie gleby prowadzi do przedostawania się do niej trujących metali oraz wymywania składników niezbędnych do życia rośli.
Woda zawarta w chmurach, przepływających ponad fabrykami, nasyca się wyrzucanymi w powietrze substancjami chemicznymi. Dalsze reakcje prowadzą do powstania kwasów: z dwutlenku siarki powstaje ostatecznie kwas siarkowy, z tlenków azotu – kwas azotowy. Szkodliwe substancje wędrują z wiatrem w postaci zawiesiny i opadając wraz z cząsteczkami wody na ziemię, uszkadzają wiele ekosystemów. Wówczas gleby stają się niezdatne do uprawy. W wyjałowionych jeziorach giną ryby. A przede wszystkim – ginie las.
Degradacja środowiska glebowego objawia się:
1. zmianą odczynu i struktury gleby
2. zmianą własności fizycznych i chemicznych gleby
Dewastacja i degradacja gleb jest powodowana przez:
- górnictwo
- przemysł (energetyka, hutnictwo )
- przemysł chemiczny
- transport
- chemizację
- intensyfikację rolnictwa
- gospodarkę komunalną
- wycieki produktów ropopochodnych podczas ich produkcji, transportu i magazynowania
Gleba na Śląsku jest tak samo niebezpiecznie skażona, jak wody i powietrze. Średnia zawartość ołowiu w jej warstwach ornych, w centralnej części Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego, wynosi kilkaset miligramów na kilogram gleby. W skrajnych przypadkach stężenia te są znacznie większe, np. w rejonie Tarnowskich Gór. Ta sytuacja wciąż się pogarsza. Każdego roku na kilometr kwadratowy gleb województwa śląskiego opada od 27 kilogramów ołowiu w rejonie Czechowic-Dziedzic do ponad 2600 kg tego metalu w okolicy Bukowna. Kadmu na kilometr kwadratowy gleb spada od 0,6 kg w rejonie Gliwic do ponad 74 kg w Katowicach. Potrzeba od 300 do 400 lat by ziemia uprawna poradziła sobie z ołowiem, kadmem i innymi nie mniej groźnymi zanieczyszczeniami. Do nich zaliczane są również, opadające w dużych ilościach na powierzchnię GOP, rakotwórcze węglowodory aromatyczne i kwaśne deszcze. Te ostatnie dostarczają glebom, szczególnie w ostatnim dziesięcioleciu, dwutlenku siarki, głównie w rejonie huty "Katowice", Jaworzna, Bukowna oraz północno-zachodniej części województwa. Jak wiadomo skażona gleba rodzi skażoną żywność. W rejonach najbardziej zagrożonych nie powinno uprawiać się w ogóle marchwi, pietruszki, buraków czerwonych, kapusty, selera oraz wielu gatunków roślin pastewnych, przeznaczonych na pasze. Przerażające jest fakt, że aż 48 % najbardziej uprzemysłowionego i zanieczyszczonego województwa zajmują użytki rolne, plantacje warzyw i sady.
Bardzo ważnym zabiegiem w tej sytuacji jest zobojętnienie kwaśnego odczynu gleby przez dostarczanie jej wapienia, lub dolomitu; tzw. wapnowanie gleb.
Jednym ze sposobów oczyszczania gleb jest wypłukiwanie z niej substancji toksycznych, lub mieszanie gleb bardzo skażonych z glebą czystą.
Powietrze potrafi samooczyścić się z zanieczyszczeń po kilku dniach, woda może tego dokonać w ciągu kilku lat, zaś gleba może potrzebować na to nawet tysiącleci.
