ŚCIĄGA SZKOLNA – ONLINE -Ściągi Wypracowania POLSKA !

Utrwalić siebie i swój czas co to znaczyło w kulturze barokowej?

 "Exegi monumentum aere perennius"

Horacy

Człowiek, jako istota bardzo złożona, ma wiele pragnień. Myślę, że
poczesne miejsce wśród nich zajmuje chęć przetrwania w pamięci ludzkiej
po śmierci. Myśl o tym, że możemy być zapomniani jest bardzo mało
przyjemna, gdyż wtedy całe nasze życie traci nagle wszelki sens. Jest to
jeden z głównych bodźców mobilizujących nas do działania, do próby
stworzenia czegoś, co po nas pozostanie. Jak przedstawiały się te próby w
okresie baroku, chciałbym przedstawić w poniższej pracy.
Człowiek, który czuje potrzebę tworzenia, może próbować swych sił w wielu
dziedzinach sztuki. Jedną z podstawowych jest literatura, dlatego tutaj
najłatwiej znaleźć odpowiedź na tytułowe pytanie. Nie trzeba daleko
szukać. Wystarczy przyjrzeć się twórczości rodzimych pisarzy i poetów.
Tworzyli nie tylko po to by bawić lub pouczać im współczesnych. Ich celem
było to, aby zawarte w ich utworach treści przetrwały przez wiele
pokoleń. J.Ch.Pasek stwierdza to zupełnie bezpośrednio w swoich
kronikach. To właśnie dzięki ich twórczości możemy dziś poznawać barok,
wciąż jedną z najbardziej tajemniczych i kontrowersyjnych epok.
W kronikach, wierszach, epopejach i wielu innych utworach zawiera się
znaczna część naszej wiedzy o ludziach tamtej epoki. Poznajemy sposób ich
myślenia, dowiadujemy się, co uważali za słuszne, mamy możliwość
uczestniczenia w ich rozterkach i dylematach. Żeby nie rozważać rzeczy
tylko teoretycznie, chciałbym przytoczyć kilka konkretnych przykładów.
Przyjrzyjmy się zatem np. Wacławowi Potockiemu. Pozostawił on po sobie
ogromną spuściznę, przedstawiającą punkt widzenia szlachcica ziemianina
na wydarzenia w ówczesnej Polsce. Pokazuje to następujący fragment z jego
utworu pt. "Nierządem Polska stoi"

"Nierządem, powiedział ktoś dawno,
Polska stoi
Gdyby dziś pojźrał z grobu po ojczyźnie swojej,
Zawołałby co garła: Wracam znowu, skądem,
Żebym tak srogim z Polską nie ginął nierządem! (…)"

Jednym z jego najwybitniejszych utworów, oddającym nastroje i przekonania
szlachty, jest "Transakcja wojny chocimskiej". Jest to ważny przyczynek
do historii Polski, opisujący przygotowania do bitwy i samą bitwę pod
Chocimiem w 1621r.
Inną ważną postacią, która uznała za swój cel opisać swoją epokę, jest
wspomniany już wcześniej Jan Chryzostom Pasek. Jego "Pamiętniki", będące
arcydziełem swego gatunku, wprowadzają nas w świat sarmackich przekonań i
wartości. J.Ch.Pasek z ogromną swadą i swobodą przedstawia nam, poprzez
pryzmat swoich własnych przeżyć, sytuację, jaka panowała wówczas w naszym
kraju.
Oczywiście Polska nie jest jedynym krajem, gdzie rozwijał się barok.
Jednym z krajów, gdzie jego wpływy są niezwykle widoczne, jest oczywiście
Francja. Barok odcisnął tam bardzo głębokie piętno w wielu dziedzinach
sztuki, między innymi architekturze, ale o tym za chwilę. Tymczasem
pozostając przy literaturze, nasuwa się oczywiście od razu nazwisko
Moliera, twórcy wspaniałych komedii. Jego niezwykle wnikliwe obserwacje,
które mógł poczynić, przyglądając się ówczesnej Francji z pewnego
dystansu, pozwoliły mu stworzyć niezwykle sugestywny obraz tamtej epoki.
Wybierając przy tym do swoich dzieł nigdy nie starzejące się tematy,
zasłużył sobie na miejsce w poczcie klasyków literatury.
Jakkolwiek literatura jest niezwykle ważnym elementem kultury, nie jest
jedynym jej składnikiem. Także w malarstwie czy architekturze możemy
odnaleźć wiele informacji, na temat tego, kim byli ludzie baroku. Dlatego
trzeba rozpatrzyć także i te dziedziny ludzkiej twórczości.
Architektura baroku jest niezwykle charakterystyczna, łatwo
rozpoznawalna. Jest pełna przepychu, złoceń, filigranowych rzeźb. W moim
odczuciu stanowiła ona wyraz dumy człowieka z samego siebie. Tworzona
była z nadzieją, że następne pokolenia będą podziwiały te osiągnięcia
ówczesnej myśli. Udało się to znakomicie, gdyż np. francuski Wersal jest
jednym z najsłynniejszych zabytków na świecie.
Podobną sytuację spotykamy w malarstwie barokowym. Niektórzy malarze tego
okresu na stałe weszli do panteonu najwybitniejszych malarzy w historii.
Wystarczy wymienić takie nazwiska jak Rubens lub Rembrandt, aby na ustach
prawie każdego wywołać natychmiast uśmiech zrozumienia. Zdecydowanie
świadczy to o tym, że udało im się coś po sobie pozostawić, przekazać
fragment swoich czasów potomnym.
Najlepszym dowodem na to, że twórczość baroku nie uległa zapomnieniu,
wręcz przeciwnie, jest kultywowana, są liczne nawiązania współczesnych
twórców do tej epoki. Jeden z wybitniejszych polskich poetów
współczesnych, Stanisław Grochowiak, stwierdza wręcz, że jego twórczość
byłaby niemożliwa, gdyby nie inspiracja tą właśnie epoką. Wystarczy
porównać dwa utwory: sonet "Do trupa" autorstwa J.A.Morsztyna i jeden z
utworów Grochowiaka, nie posiadający tytułu. J.A.Morsztyn pisze: "Leżysz
zabity i jam też zabity,
Ty – strzałą śmierci, ja – strzałą miłości,
Ty krwie, ja w sobie nie mam rumianości,
Ty jawne świece, ja mam płomień skryty. (…)" Grochowiak zaś, będąc
zapewne pod wrażeniem powyższego sonetu, napisał: "Dla zakochanych to
samo staranie – co dla umarłych,
Desek potrzeba zaledwie też sześć,
Ta sama ilość przyćmionego światła. (…)" Nawiązanie jest w tym wypadku,
jak sądzę, bardzo wyraźne.
Utrwalić siebie – marzenie wszystkich, będące poważnym wyzwaniem -
niewielu udaje się naprawdę je zrealizować. Myślę jednak, że w epoce
baroku znalazła się wystarczająca ilość śmiałków, którzy tego dokonali,
aby można było z całym spokojem stwierdzić, przywołując Horacego, że
wystawili sobie pomnik na wieki wieków.