Pojęcia 2
POJĘCIA – 2
ANTYK
-
Epos homerycki = poemat heroiczny, pierwszy gatunek i dominujący aż do powstania powieści
-
Opowiada o ważnych wydarzeniach dla danego narodu, społeczeństwa
-
Zaczyna się od inwokacji zawierającej jego temat skierowanej np. do muz
-
Paralelizm dwóch światów: bogów (antropomorfizacja – przedstawieni są jako ludzie) i ludzi (heroizacja i hiperbolizacja)
-
Narrator zachowuje dystans epicki, jest wszechwiedzący i obiektywny
-
Zasada decorum – styl patetyczny, wysoki 9bo o niezwykłych czynach)
-
Szczegółowy, realistyczny opis wydarzeń, drobiazgowe opowiadania
-
Tok opowiadania przerywają częste opisy, których funkcją jest: realizm opowieści i retardacja (zatrzymanie akcji, budowanie napięcia i dramaturgia wydarzeń)
-
Porównania homeryckie
-
Metrum eposu – heksametr (wiersz bohaterski)
-
(sacrum – święta wojna o ojczyznę – jeden z głównych tematów eposu)
inne eposy: -
babilońsko – sumeryjski: Gilganiesz
-
indyjski: Mahabharta, Ramajrama
-
perski: Szach-name
-
konflikt tragiczny – konflikt jednostki z siłami wyższymi (losem, prawami historii, interesem społecznym); zwykle polega na starciu dwóch równorzędnych racji pomiędzy którymi nie sposób dokonać wyboru pomyślnego dla osoby postawionej w sytuacji konfliktu tragicznego, bowiem każde jej działania prowadzą do nieuchronnej katastrofy, śmierci lub klęski życiowej. Bohater (świadomie lub nie) sprowadza na siebie zgubę i niezależnie od cech charakteru, szlachetności uczuć i czystości intencji staje się ofiarą i zarazem winowajcą, wszelkie jego działania są daremne, gdyż zdeterminowane są przez siły wyższe
-
tragedia – cechy gatunkowe
-
konflikt tragiczny
-
bohaterowie z rodów królewskich
-
styl patetyczny, wysoki, uroczysty
-
zasada decorum
-
zasada trzech jedności (czasu – od wschodu do zachodu słońca, miejsca i akcji – jeden temat (Arystoteles))
-
bohaterowie statyczni – nie ulegają przemianie psychicznej
-
mimezis
-
a także:
-
gatunek wysoki
-
związek z mitem
-
dzieło wzniosłe, patetyczne
-
brak scen zbiorowych
-
część wydarzeń zrelacjonowana przez posłów
-
chór
-
problem patetyczny
-
ma wywołać katharsis
-
budowa
-
prolog – ekspozycja
-
parados – wejściowa pieśń chóru
-
epejsodia – części dialogowe
-
stasima – pieśni chóru
-
eksodos – pieśń końcowa chóru
-
katharsis – wzbudzenie u widzów uczucia „litości i trwogi”, po to, by umożliwić u duchowe wewnętrzne oczyszczenie. Celem było rozładowanie uczuć, uzyskanie wewnętrznego pokoju
-
ironia tragiczna – przeciwieństwo między rzeczywistą sytuacją bohatera a jego świadomością, bohater ten nie wie, że popełnia zbrodnię lub czyn niegodny. Według Arystotelesa „nieszczęsne zbłądzenie”
-
horacjanizm – nurt w poezji wieków późniejszych nawiązujący do twórczości Horacego (połączenie stoicyzmu i epikureizmu: złoty środek + carpe diem)
-
pomnik horacjański = „exegi monumentum” – pomnik trwalszy niż ze spiżu to nieśmiertelna poezja, jest to topos nieśmiertelności poety i poezji. „Non omnis moriar” to topos nieśmiertelności, którą daje człowiekowi sława, Horacy uważe, że poezja to siła, która pokonuje przemijanie i śmierć
-
stoicyzm – narodził się w Grecji, jego twórcą jest Zenon z Kition. Według stoików osiągnięcie szczęścia to osiągnięcie spokoju wewnętrznego, a to zapewnia człowiekowi życie cnotliwe: zgoda z naturą i prawami wszechświata, którego człowiek jest częścią, zachowanie umiaru (zasada „złotego środka”) co znaczy też zachowanie dystansu wobec przeżyć, nieuleganie namiętnościom, kierowanie się rozumem
-
epikureizm – kierunek filozoficzny stworzony przez Epikura z Samos (341-270 p.n.e. zwolennika materializmu, poszukiwał odpowiedzi na pytanie: jak żyć, aby być szczęśliwym ) celem ludzkiego życia jest dążenie do przyjemności i szczęścia przez doznania zmysłowe, które w efekcie przyniosą spokój równoznaczny ze szczęściem i doskonalenie się duchowe. Hasłem epikureizmu stały się słowa Horacego: „carpe diem” (ciesz się życiem, chwytaj dzień)
– recepty na życie: postępować uczciwie i rozsądnie, żyć w spokoju, odrzucać przesądy i wiarę w siły nadprzyrodzone, dając pierwszeństwo świadectwu zmysłów, jedynym dobrem jest przyjemność płynąca z doskonałej harmonii ciała i ducha, z życia pełnego prostoty i cnotliwości, którego nie zakłóca strach przed bogami i śmiercią. W ten sposób człowiek umiejętnie korzystający z naturalnych przyjemności może osiągnąć stan spokoju duszy, czyli ataraksję. Później potocznie zaczęto używać epikureizmu w znaczeniu zbliżonym do hedonizmu czy sybarytyzmu, czyli jako dążenia do korzystania z uciech życia, cenienia ponad wszystko wygody i przyjemności -
motyw „vanitas” – „vanitas vanitatum et omnia vanitas” = „marność nad marnościami i wszystko marność” cytat z księgi Koheleta (= Kaznodziei, = Eiklezjastesa), człowiek podlega prawom przemijania. Przeciwstawiona temu jest trwałość świata. Człowiek jest prochem, pyłem wobec wszechświata. Zycie to spotkanie przeciwieństw, ciągła ich wymiana i następstwo. Na tym polega naturalny porządek świata. Prawo przemijania powoduje, że człowiek nie może być szczęśliwym, gdyż bogactwo, mądrość i rozum nie są wartościami trwałymi.
-
psalm – utwór poetycki o charakterze modlitewno-hymnicznym, wspólną cechą psalmów jest to, że ośrodkiem wypowiedzi jest Jahwe. Podział psalmów:
-
błagalne
-
dziękczynne
-
pochwalne
-
królewskie
-
patriotyczno-religijne
-
mądrościowe
-
historia dramatu i teatru greckiego –
-
Geneza tragedii
-
Kult boga Dionizosa
-
dramat wykształcił się z dytyrambu (pieśni ku czci Dionizosa) Spiewanej przez Satyrów.
-
Kształtowanie się tragedii greckiej
-
Zerwanie z wątkami dionizyjskimi
-
Wprowadzenie tematów związanych z mitologią
-
Wprowadzenie pierwszego aktora przez Tespisa – ograniczenie roli chóru
-
Wprowadzenie drugiego aktora przez Ajschylosa
-
Wzrost dramatyzmu przez wprowadzenie trzeciego aktora przez Sofoklesa
-
(aktorami mogli być tylko mężczyźni)
-
wielkie dionizje w Atenach – przekształcenie kultu ludowego w uroczystości państwowe (trwały 6 dni na wiosnę)
-
konkurs – trzech tragików wystawiało tetralogie (3 tragedie + dramat satyrowy)
-
teatr pełnił funkcje:
-
polityczne
-
społeczne
-
religijne
-
estetyczne
-
wygląd teatru i aktorów:
-
amfiteatr (pod gołym niebem, wykorzystywano naturalne wzniesienia terenu, jest na planie koła)
-
theatron – widownia
-
orchestra 9tanecznia) – miejsce dla chóru (liczył do 15 osób)
-
proscenium, proskenion – dzisiejsza scena
-
skene, scene – tło, ściana wspomagająca akustykę, barak, przechowalnia rekwizytów, dodatkowa powierzchnia sceniczna, ukryte mechanizmy
-
parodos – wejście dla chóru
-
komedia – wesoły pochód
-
powstanie teatru:
-
misteria dionizyjskie
– wielkie dionizje (miejskie) – wiosna
– małe dionizje (wiejskie) – jesień -
dytyramb -> tragedia
-
Tespis – 1 aktor
-
Ajshylos – 2 aktor
-
Sofokles – 3 aktor
-
Trzej wielcy tragicy: Ajschylos, Sofokles, Eurypides
-
Dominacja recytowanej i śpiewanej poezji
-
Struktura dramatu
-
Prologos – zapowiedź
-
Parados – wejście chóru
-
Epejsodia – przedstawienie
-
Stasima – teksty – komentarze chóru
-
Exodos – wyjście chóru
-
Komos -> lament
-
Maska (wyraża konkretne emocje) na twarzy aktora, koturny, jaskrawy strój
-
arkadia – kraina, gdzie wszyscy byli szczęśliwi, leżała po niedostępnej, środkowej części Peloponezu; człowiek w niej żyje zgodnie z prawami i rytmem przyrody, zgodnie z prawem naturalnym, nie ma władzy, pieniędzy itp.
Sokrates (ok. 470/469 – 399 r. p.n.e.)
Filozof grecki. Nie pozostawił po sobie żadnych pism, jego poglądy znane są jedynie z dzieł Platona i Ksenofonta. Według Sokratesa najważniejsze są: cnota i mądrość, do których można dojść poprzez wyzbycie się głupoty i zakłamania. Uznawał istnienie absolutnego dobra i absolutnej prawdy. Podkreślał świadomość własnej niewiedzy ("Wiem, że nic nie wiem"). Za swoją misję życiową uznawał prowadzenie ludzi do badania prawdy i dochodzenia do niej.
Środkiem poznania – według Sokratesa – była metoda żywego dialogu, zbijanie fałszywych argumentów rozmówcy albo pomoc w dochodzeniu do dostępnej człowiekowi prawdy. Metoda, którą stosował w celu unaocznienia ludziom ich głupoty, nazywana jest metodą położniczą, gdyż prowadziła ona do narodzin mądrości. Ideałem była dla Sokratesa doskonałość osobista, racjonalizm i intelektualizm etyczny, czyli utożsamianie szczęścia, dobra i cnoty z wiedzą o tym,
co dobre i złe. Ten typ postępowania przysporzył Sokratesowi wielu wrogów, zwłaszcza wśród szanowanych obywateli ateńskich, którzy czuli się znieważeni i skompromitowani. Trzech spośród nich oskarżyło filozofa o bezbożność i psucie młodzieży, którą nauczał, w wyniku czego został postawiony przed sądem i pomimo świetnej obrony skazany na śmierć. Do ostatniej chwili Sokrates nie odstąpił od swoich poglądów, dlatego po dziś dzień uważany jest za wzór filozofa, który gotów jest zginąć w imię swoich idei.
Sokratesowi przypisuje się stwierdzenie: "Wiem, że nic nie wiem".
Najważniejsze utwory Platona, w których występuje Sokrates: "Uczta", "Obrona Sokratesa", "Fedon" i in. Sokrates jest w nich postacią, która ma zawsze rację.
Platon (ok. 427 – 347 r. p.n.e.)
Filozof grecki, uczeń Sokratesa (znanego jedynie z utworów Platona i Ksenofonta, gdyż nie pozostawił własnych pism), twórca filozofii zwanej platonizmem. Autor 26 znanych nam dialogów, jednego monologu i 11 listów, w tym m.in. dzieł: "Uczta", "Państwo", "Obrona Sokratesa", "Fedon" i in. Założyciel Akademii Platońskiej, do której uczęszczał m.in. Arystoteles.
Filozofia Platona została nazwana idealizmem, gdyż zakłada istnienie świata idei i świata rzeczy, przy jednoczesnym stwierdzeniu, że świat rzeczy jest jedynie odwzorowaniem świata idei. W swoim systemie filozoficznym głosił realizm pojęciowy, tj. rzeczywiste istnienie pojęć ogólnych (np. dobro, sprawiedliwość). Według Platona tylko pojęcia ogólne zawierają pewną i powszechną wiedzę o bycie. Podstawą jego systemu była teoria idei jako doskonałych, wiecznych i niezmiennych prototypów rzeczy. Przedmioty materialne są tylko niedoskonałym odzwierciedleniem pierwotnej idei.
Platon uznawał dualizm świata: świat idei (idealny) – niedostępny zmysłom i świat materialny.
Najwyższą funkcję poznawczą miała dusza, obdarzona wrodzoną wiedzą o ideach.
Dzieła Platona to w większości dialogi, w których jednym z rozmówców jest Sokrates. W "Uczcie" rozmowa toczy się na temat miłości, "Fedon" to ostatnia rozmowa Sokratesa z uczniami przed wykonaniem na nim wyroku śmierci, wywód o nieśmiertelności duszy, zaś "Obrona Sokratesa" jest monologiem filozofa na temat procesu i skazania na śmierć. W "Państwie" Platon przedstawia ustrój idealny, w którym krajem rządzą filozofowie. Forma dialogu zyskała dużą popularność, zwłaszcza w Średniowieczu i w Renesansie.
W renesansie filozofia Platona zyskała swoją wersję schrystianizowaną (połączoną z chrześcijaństwem) – neoplatonizm.
Arystoteles (384 – 322 r. p.n.e.)
Słynny filozof grecki, najwszechstronniejszy myśliciel i uczony starożytności, uczeń Platona. Zajmował się wieloma dziedzinami nauki, m.in. etyką, polityką, biologią, psychologią, logiką oraz poetyką i retoryką. Dwa jego dzieła: "Poetyka" i "Retoryka" odegrały znaczącą rolę w rozwoju sztuki pisania i mówienia:
- "Poetyka" – nauka zasad poezji (głównie epiki i dramatu).
- "Retoryka" – zbiór zasad wymowy.
Wywarły one duży wpływ na późniejszych twórców, a zwłaszcza na autorów klasycystycznych.
Arystoteles jest twórcą metafizyki (z grec. "meta fisika" – "po fizyce", ponieważ wykład tej nauki następował po fizyce), czyli nauki filozoficznej o bycie. Stworzył system filozoficzny zwany arystotelizmem, w którym przyjął rozumowy sposób dowodzenia swoich tez. Stworzył koncepcję ontologiczną (dotyczącą bytu), według której każda rzecz jest bytem, stworzonym z biernej materii (tworzywa) i formy, kształtującej materię. Arystoteles sformułował klasyczną definicję prawdy, związaną z materialistyczną tezą o obiektowości świata. Pojmował on świat dialektycznie – postawił tezę o zmienności bytu i wielości form ruchu. Zapoczątkował empiryczne (doświadczalne) metody badań przyrodoznawczych. Stworzył podstawy rozwoju wielu nauk szczegółowych (np. biologii i logiki). Był rzecznikiem demokracji, stworzył naukę o państwie. Zajmował się także zagadnieniami etycznymi. W oparciu o jego naukę oraz filozofię św. Tomasza z Akwinu w Średniowieczu została stworzona specjalna metoda naukowa zwana scholastyką.
ŚREDNIOWIECZE
styl romański
«styl panujący w sztuce europejskiej w XI–XIII w., występujący przede wszystkim w sztuce kościelnej, charakteryzujący się w zakresie budownictwa – stosowaniem sklepień i łuków półkolistych, prostotą kompozycji i masywnością bryły (małe okna, grube mury), w zakresie rzeźby (ściśle zespolonej z architekturą) – specyficzną stylizacją i deformacją»
styl gotycki
«styl panujący w sztukach plastycznych w Europie od połowy XII do początku XVI w., charakteryzujący się w architekturze stosowaniem sklepienia krzyżowo-żebrowego, a także form ostrołuku, podkreślający strzelistość budowli, odznaczający się również specyficznymi cechami w rzeźbie, malarstwie i rzemiośle artystycznym»
cechy: lekkość, strzelistość, duże okna z witrażami, wysokie filary, wieloskrzydłowe ołtarze, sklepienia łukowate
epos rycerski, romans rycerski – Utwór epicki, narracyjny o tematyce awanturniczo – erotycznej, wykorzystujący wątki i motywy występujące w chansons de geste. Romans rycerski powstał i rozwinął się w średniowieczu, zaś w późniejszych wiekach uległ przekształceniu w powieść. Fabuła romansu była zazwyczaj jednowątkowa, pełna fantastycznych powikłań i nieprawdopodobnych zdarzeń, zbliżona do baśni (trole, wróżki, czarownice, magiczne napoje itp.). Do romansów rycerskich należą: "Dzieje Tristana i Izoldy", cykl "O królu Arturze i rycerzach Okrągłego Stołu", "Pieśń o Nibelugach".
uniwersalizm średniowieczny
Inaczej powszechność. W świecie średniowiecznym istniała powszechność:
- jednej religii – chrześcijaństwa
- jednego ustroju społeczno-politycznego – feudalizmu
- jednego języka – łaciny
- jednego poglądu na świat – teocentryzmu
Augustynizm – poglądy św. Augustyna zawarte w utworze "Wyznania" ujmują człowieka jako istotę, która rozważa obecność w świecie i czasie oraz umiejscowienie na granicy bytów między aniołami a zwierzętami. Umiejscowienie to powoduje konflikt między duchowością a cielesnością; pożądaniem dobra i zła. Św. Augustyn analizując psychikę ludzką, odkrył ko-nieczność prowadzenia refleksji nad swoją osobą. Miarą wielkości człowieka są jego wartości wewnętrzne.
Tomizm – św. Tomasz z Akwinu, rozważając miejsce człowieka na "drabinie bytów", uznał, że szczebel hierarchii jest celowo przewidziany i naturalny. Głosił konieczność hamo-wania pożądań. Człowiek cnotliwy był wartościową jednostką społeczną. Tomizm odzwier-ciedlał się w feudalnym układzie społeczeństwa; stanów – od najwyższego do najniższego – harmonijnie zespolonych i zapewniających ład na świecie. Niedopełnianie własnych obowiąz-ków, a więc naruszenie porządku społecznego, uznawano za grzech.
Franciszkanizm – idea wiary radosnej, prostej, płynącej z miłości do świata, poddanej ewangelicznym nakazom miłosierdzia, ubóstwa i braterstwa. Panteizm, czyli utożsamianie Boga z przyrodą przewija się w zbiorze legend "Kwiatki św. Franciszka z Asyżu".
dramat liturgiczny
Nowy gatunek dramatu powstały w średniowieczu, ściśle związany z liturgią Kościoła katolickiego. Dramaty liturgiczne wystawiane były w kościołach w trakcie obrzędu. Były to sceny dialogowe związane z historią religijną, których tematyka pochodziła z Biblii lub z apokryfów. W obrębie dramatu liturgicznego wykształciły się misteria.
taniec śmierci, danse macabre
Inaczej "danse macabre". Alegoryczny taniec przedstawiany w plastyce i literaturze średniowiecznej (XIV i XV w.) – korowód ludzi wszystkich stanów z kościotrupem na czele, wyrażający równość wszystkich ludzi w obliczu śmierci.
memento mori
Hasło spopularyzowane w średniowieczu, oznaczające dosłownie: "Pamiętaj o śmierci". Celem takiego nakazu było przypomnienie o nietrwałości i przemijalności życia doczesnego oraz o konieczności bycia przygotowanym na śmierć, która może przyjść znienacka. Dość powszechnym zjawiskiem było powstawanie "sztuk umierania" – zbiorów przepisów na godną śmierć. Hasło "memento mori" pozostaje w ścisłym związku z typem religijności
średniowiecznej, nastawionej na umartwienia i ascezę w następstwie licznych niebezpieczeństw zagrażających człowiekowi zwłaszcza u schyłku epoki, kiedy to Europa była nękana przez liczne wojny, zarazy i klęski nieurodzaju. Życie w takich warunkach było sprawą niepewną, więc jedynym wyjściem pozostawało przygotowanie się na śmierć i pogodzenie się z nią. Takie właśnie były założenia doloryzmu – nurtu religijnego, którego przejawem było zbiorowe umartwienie (np. pochody biczowników) i wspólne przeżywanie klęsk.
wiersz średniowieczny, wiersz zdaniowo-rymowy — cechy: każdy wers to jedno zdanie (lub człon zdania), rymy uzyskane przez powtarzanie na końcu wersów czasownika w 1 os. l. mn. lub wołacza; różna ilość sylab w wersach
ars moriendi – „sztuka umierania”
RENESANS
Tragedia, horacjanizm, stoicyzm, epikureizm – patrz Antyk
fraszka – krótki utwór, najczęściej liryczny, o różnorodnej tematyce; nazwę wprowadził Kochanowski z wł. frasca – gałązka – bagatela, drobiazg, żarcik, figielek; są o wszystkim;
-
anakreontyk –krótki utwór o treści miłosnej lub biesiadnej, o pogodnym i żartobliwym nastroju ( od twórcy Anakreonta);
-
fraszki epigramatyczne – satyryczne – ośmieszają; (epigram epigramat);
-
panegiryk – utwór pochwalny na cześć władcy, króla;
pieśń – najstarszy gatunek lirycznej poezji, pierwotnie wykonywany przy muzyce
cechy- budowa stroficzna, refreny, powtórzenia, paralelizmy składniowe (podobieństwo lub identyczność konstrukcji zdań lub wersów);
-
różna problematyka: biesiadna-skolion, miłosna-erotikon, weselna-epithalamion, żałobna-tren, religijna, patriotyczna, filozoficzno-refleksyjna;
-
hymn – pieśń pochwalna;
-
prozodion – pieśń procesyjna; pean, dytyramb;
tren – należy do liryki funeralnej = żałobnej (łac. funus-pogrzeb), gatunek wysoki, poświęcane znanym osobom; tren = lament, płacz, żal, epicedium, epitafium (gr. epi-na, do, táphos-grób,pogrzeb); uczucia smutku i żalu po śmierci ukochanej osoby; twórca – Symonides (VI-Vw. p.n.e.);
BAROK
„poezja kunsztowna” – chodzi o marinizm nurt w poezji barokowej kładący nacisk na forme (stąd przerost formy nad treścią); patrz marinizm, konceptyzm
Nurty I Prądy w Literaturze Polskiej:
-
poezja metafizyczna – typowa dla przełomu baroku i renesansu /Szarzyński, Naborowski/; wewnętrzne niepokoje człowieka rozdartego między pragnieniami duszy a potrzebami ciała; Sęp Szarzyński postulował heroiczną postawę człowieka walczącego z pokusami własnego ciała nie ustaje w dążeniu do Boga; Naborowski szuka równowagi między wartościami życia doczesnego a duchową istotą jednostki
-
barok dworski – rozwinął się pod wpływem gongoryzmu, marinizmu i konceptyzmu; dwory magnackie, których funkcja kulturotwórcza znacznie wzrosła po przeniesieniu stolicy były ośrodkami upowszechniającymi wpływy i mody cudzoziemskie/ J.A. Morsztyn, D. Naborowski/
-
barok sarmacki – związany z dworami i dworkami średniej szlachty oraz idei sarmatyzmu; propagował kult rodzimej obyczajowości i specyficzny rodzaj patriotyzmu /W. Potocki, J. Ch. Pasek/
sonet –
-
gatunek poetycki, skupiające utwory, składające się zawsze z 14 wersów, dwie pierwsze 4-wersowe i dwie 3-wersowe
-
pierwsze 8 wersów ma charakter opisowy lub narracyjny, reszta filozoficzny, refleksyjny lub liryczny
-
3 końcowe wersy zawierają zazwyczaj myśl uogólniającą, podsumowującą sens utworu
-
Sęp Szarzyński, S. Grabowiecki, J.A. Morsztyn
ROMANTYZM
bunt romantyczny – niezgoda na zastaną rzeczywistość; dążenie do przemiany świata; wyrwania się z konwenansów
miłość romantyczna – uczucie silniejsze od śmierci, łączące dwie przeznaczone sobie dusze raz i na zawsze; zwykle nieszczęśliwa
werteryzm «pełna pesymizmu i melancholii postawa jednostki szukającej w marzeniach ucieczki od rzeczywistości, uważającej się za samotną i niezrozumianą»
- odczuwanie weltsmerzu, wybujała uczuciowość, nadwrażliwość, patrzenie na świat przez pryzmat poezji i marzeń, nieszczęśliwa miłość, poczucie wyobcowania, niezgoda na rzeczywistość, konwenanse, rozczarowanie światem sprawia że bohater popełnia samobójstwo
byronizm, bohater bajroniczny – zrywa z konwenansami, odwraca się od świata i społeczeństwa, wręcz nim pogardza; bunt przeradza się w czyn, zawsze powodują nim wielkie namiętności, uczucia; ma dylematy moralne; kieruje się własnym kodeksem moralnym
wallenrodyzm – Postawa bohatera, który pod pozorami wiernej służby knuje okrutną zemstę na znienawidzonym wrogu, chociaż ta zdradliwa metoda walki wywołuje u niego głęboki konflikt wewnętrzny. Bohater tego typu poświęca szczęście osobiste i własny honor dla dobra ojczyzny, jest żarliwym patriotą,
ale jednocześnie bohaterem prawdziwie tragicznym. Bohater jest świadomy amoralności, jakiej się dopuszcza, jednak wie, że nie ma innej drogi. Dlatego też przeżywa konflikt racji. Jako chrześcijanin i rycerz łamie zasady etyczne, plami honor rycerski. Czyni to z miłości do ojczyzny, w celu ratowania swojego narodu, jest więc bohaterem tragicznym. Konrad Wallenrod nie tylko przeżywa konflikt z samym sobą, ale wyrzeka się szczęścia osobistego. Opuszcza Aldonę, Litwę i skazuje się na wieloletni pobyt wśród znienawidzonych wrogów jako mistrz krzyżacki. Sam siebie karze za amoralny, chociaż zbawienny dla ojczyzny czyn. W finale popełnia samobójstwo.
Bohater romantyczny – cechy: bunt, indywidualizm, uczuciowość, tragizm, idealizm, tajemniczość
Powieść poetycka – Gatunek poezji narracyjnej powstałej z połączenia elementów epickich i lirycznych (patrz hasła: epika i liryka). Jest to rozbudowany utwór wierszowany, zawierający fabułę nasyconą momentami dramatycznymi i odznaczającą się silnym zsubiektywizowaniem opowiadania i opisu. Powieść poetycka wprowadziła narratora, który nie unikał wynurzeń na temat własnych przeżyć, zwracał się wprost do czytelnika, jawnie komentował postawy bohatera często będącego maską ukrywającą osobę twórcy. Fabuła luźna, fragmentaryczna kompozycja, pełna niedomówień, zagadkowości, jej tok przyspieszony obfitował w spięcia, luki i zakłócenia chronologii zdarzeń
(inwersja czasowa fabuły). Przykładem powieści poetyckiej może być "Giaur" Byrona oraz "Konrad Wallenrod" A. Mickiewicza.
Ballada romantyczna – synkretyzm: epika narrator nie wszechwiedzący; dramat: dialogi; liryka: monologi liryczne, język poetycki
Cechy fabuły: tajemniczość, zwroty akcji, dualizm świata, koloryt lokalny
Dramat romantyczny – Odmiana dramatu przeciwstawiająca się konwencjom klasycznym (patrz hasło: klasycyzm), a nawiązująca do dramatu elżbietańskiego, którego przedstawicielem był Szekspir i melodramatu. Ośrodkiem kompozycji stawał się bohater, wokół niego skupiały się luźno lub epizodycznie powiązane ze sobą sceny, ukazujące dzieje psychiki, wewnętrzne konflikty. Dramatyzm łączył się tu z liryzmem, nastrojowością, realizm rodzajowy z fantastyką i groteską, tragizm z komizmem. Wielkie problemy metafizyczne powodowały wprowadzenie przestrzeni otwartej, pojawiały się sceny monumentalne, z udziałem tłumów (III akt "Kordiana"). Ponadto stosowano często zasadę symultanizmu, czyli przedstawiania równoległych wątków akcji, fabuły. Charakterystyczne było mieszanie różnych technik, tonacji i stylów (patrz hasło: synkretyzm), co
pozwalało wyrażać dysonansową wizję świata.
Powieść epistolarna – powieść w formie listów, narrator pierwszo-osobowy, ukazuje uczucia bohatera np. „Cierpienia młodego Wertera” J.J. Rousseau „Nowa Heloiza”
Jeśli podobał Ci się ten post, zobacz również "Czego się wystrzegać"
