Bema pamięci żałobny rapsod
Rapsod – pieśń o bohaterze. Utwór napisany po śmierci Józefa Bema (zmarł 10.XII.1850 w Aleppo w Syrii). Obraz pogrzebu skonstruował Norwid na wzór pogrzebów dawnych wodzów słowiańskich, a miarę wierszową wzorował na antycznym heksametrze.
Heksametr – w metryce antycznej: wers sześciostopowy,
- polski: wiersz wzorowany na heksametrze antycznym, występujący w rozmaitych formach rytmicznych, używany najczęściej w funkcji stylizowanej jako sygnał archaicznej epickości i powagi (np. w “Konradzie Wallenrodzie”: “Skąd Litwini wracali ? Z nocnej wracali wycieczki.”).
Norwid: “Czemu, cieniu, odjeżdżasz, ręce załamawszy na pancerz”
Cytat (pod tytułem): “Przysięgę złożoną ojcu po dzień dzisiejszy tak zachowałem.”
(Słowa wodza kartagińskiego – Hannibala (247 – 183 p.n.e.) do króla Antiocha o złożonej na żądanie ojca przysiędze, że nigdy nie pobrata się z Rzymianami.)
Dla Norwida postać Bema była wzorem bohaterstwa w wieku XIX.
Wizja pogrzebu łączy cechy pogrzebów dawnych wodzów germańskich i słowiańskich. Ale wiersz ma głównie charakter paraboli (przypowieść – utwór o charakterze dydaktycznym przekazujący myśl moralną przez przykład, podobieństwo, bądź alegorię. Odmiana ta, wzorowana na Bibli służyła głównie homiletyce, popularna też była w literaturze staropolskiej (np. u Piotra Skargi: “Kazania sejmowe”))
Według J.W. Gomulickiego:
- zwrotkę V tłumaczy – “przykład tak trudej sytuacji historycznej, że trzeba będzie powrócić, wzorem Bema, do przejściowej walki orężnej”,
- zwrotkę VI tłumaczy – “nie odnosi się już do pogrzebu Bema, ale do potężnych i stale postępujących korowodów, wzorujących się na jego bohaterstwie i rycerstwie bojowników wolności, którzy – podobnie jak Jozue z Jerycha – zdobędą >>ujęte snem groby<< (czyli niedojrzzałe unysłowo i moralnie społeczeństwo) nie za pomocą oręża, ale za pośrednictwem cierpliwego i częstego powtarzania >>ciągle tych samych postępowych haseł społecznych i politycznych<<“
- Wiersz powstał kilka miesięcy po zgonie generała w 1851 r., składa się z sześciu strof.
Stylizacja antyczna – przez wprowadzenie heksametru:
- pierwsza strofa: “Czemu cieniu odjeżdżasz … – pytanie retoryczne
ręce załamawszy… – ukazany ruch
przy pochodniach – światło
co skrami grają… – przenośnia, personifikacja, (światło, ruch), onomatopeja
miecz wawrzynem zielony – metafora
gromnic płakaniem… – personifikacja
polan – (Polacy) – neologizm
rwie się sokół i koń podrywa… – stylizacja średniowieczna, polowanie na sokoły w królewskich gajach i na polach (ruch)
jak tancerz. – porównanie
- Wieją, wieją proporce… – ruch
trąby długie we łkaniu… – uosobienie, przenośnia(kształt, ruch, dźwięk)
… i znaki
pokłaniają się z góry – przerzutnia
z opuszczonymi skrzydłami – przenośnia
jak włóczniami przebite smoki,…” – porównanie
Na końcu strofy obecne niedomówienia.
- druga strofa:
“…panny żałobne… – nagromadzenie epitetów
ramiona
ze snopami wonnymi… – przerzutnia
choć przed wiekami zrobiona… – (chodzi o drogę na cmentarz) niedomówienie
tłukąc o ziemię wielkie,
gliniane naczynia – onomatopeje, epitety
czego klejnot we łkaniu jeszcze
smętności przyczynia.” – onomatopeje, inwersja
- trzecia strofa:
“Chłopcy biją w topory – ruch
pobłękitniałe od nieba,… – neologizm (światło, barwa)
w tarcze rude od świateł… – barwa
pod-niebne…” – niedomówienie, neologizm
przenośnia
- czwarta strofa:
przenośnia
- czwarta strofa:
“…toną… – niedomówienie
wchodząc w światło
księżyca – barwa 4 przenośnie w dwóch wersach
i czernieją na niebie… – barwa, światło
jak gwiazda… – porównanie
chorał ucichł był nagle… – inwersja (czas zaprzeszły)
chorał – muzyczny utwór żałobny
jak fala wyplusnął…” – niedomówienie, porównanie
- piąta strofa:
“…czeluście… – przerzutnia
aby przesadzić Ludzkość… – graficzne przeznaczenie, podkreślenie tego istotnego fragmentu
rumaka zaprzem, jak starą
ostrogą…” – porównanie, niedomówienie
- szósta strofa:
“…w bramy bijąc…
gwizdając w szczerby toporów… – onomatopeje, (ruch, dźwięk)
mury Jerycha… – nawiązanie biblijne (biblijny Jozue obalił mury Jerycha za pomocą grania trąb i krzyku swoich żołnierzy)
Serce zemdlałe ocucą – pleśń…” – elipsa
………………………………………….
“Dalej – dalej –” – końcowe niedomówienie
W czasie korowodu ciało wpada w czeluść (śmierć), dusza wędruje dalej.
Jest to wiersz o przezwyciężeniu śmierci, o odrodzeniu się na nowo. Ponieważ Bem bił się za wolność, ten korowód będzie budził takie właśnie uczucia.
Implikacja – składa się z dwóch części: poprzednika zawierającego warunki (przesłanki) i następnika (skutku, wniosku, tezy).
Tutaj: powiązanie, nastepstwo
Charakterystycznymi elementami wiersza są archaizacje, stylizacje języka, a także sytuacji. Stylizacje antyczne: połączenie pierwiastka antycznego z chrześcijańskim (stylizacja na pogrzeby dawnych (pogańskich) herosów (np. w “Iliadzie”)).
“Nie Bemowi jest ten utwór w istocie poświęcony. Poświęcony jest – “Bema pamięci”! Zbiorowej, społecznej, aktywizującej przyszłe pokolenia pamięci o generale (…).
Zaczyna się nowa era w życiu najpierw tej zbiorowości, która w “siebie bierze” idee Bema – ale też era, w której mają te idee ogarnąć. Stopniowo cały ten świat, całą ludzkość, budzoną przez kroczący coraz dalej pochód, aż “pleśń z oczu zgarną narody”. (…) Wiersz Norwida nie jest zakończony. Uzywa się w sposób znamienny: używa się anafory, rozpoczęcia nowej strofy – te i następne strofy ma napisać nowa zbiorowość. Koniec wiersza pogrzebowego – staje się początkiem wiersza o pochodzie, o dziejach pochodu, który przekroczy grób.”
Informacje na temat "Jak przestałem być poetą Humoreska na cztery ręce" znajdziesz tutaj
Tagi: bem, gimnazjum, liceum, LITERATURA, matura, maturę, norwid, pieśń, praca kontrolna, Rapsod, Romantyzm, romantyzmu, ściąga, ściągi, wypracowanie.
