Wizja rewolucji w "Nie-boskiej komedii"
Celem drugiej części "Nie-boskiej komedii" było przedstawienie pewnych prawidłowości rządzących procesem rozwoju historii, a dokładniej procesem rewolucyjnym, do którego (co wynikało z pewnością z arystokratycznego wychowania) miał wysoce sceptyczny stosunek. tak więc znajdziemy na pewno tego odbicie w utworze. aha – uniwersalizm podkreślony jest przez brak określenia czasu oraz miejsca wydarzeń przedstawionych.
Dokładny opis wrogiego Mężowi-Henrykowi obozu znajduje się w scenie nocnej wędrówki z Przechrztą (nieco zakamuflowany, aby nikt go nie rozpoznał, jako dowódcę przeciwnego obozu). Przechrzta opowiada, że rewolucja opierając się na rzezi Panów dąży do przejęcia władzy przez uciskanych (Marks?). pokazani są przedstawiciele tegoż uciskanego narodu: tańcząca wokół szubienicy dziewczyna, która dość się już namyła talerzy, a teraz nadszedł czas, aby tańczyła. lokaje chwalą się zbiciem swoich panów. rzeźnicy mówią, że im wszystko jedno kogo mordują – zwierzęta, czy ludzi, oni mordują nie dla idei, ale z zawodu. są też chłopi ciągnący swego pana na śmierć, wynędzniali, strudzeni, głodni, których motorem działania jest zemsta. jest też rewolucyjna msza na gruzach kościoła, która ma wszelkie znamiona orgii i wiąże się absolutnym odwróceniem zasad (Idźcie bez trwogi i mordujcie bez wyrzutów).
Mąż od razu orientuje się, że ludzie na poszczególnych szczeblach władzy chcą tylko ją poczuć, zdobyć i utrzymać. do tego wykorzystują oni niezadowolenie społeczne (ekonomiczne) i wszczynają rewolucję. jednak Pankracy (przywódca), jak zauważył Hrabia Henryk pogardza swoimi poddanymi.
Kolejnym problemem jest to, że chociaż zburzyli oni stary świat, to na tym kończy się ich inwencja i potrafią oni wykreować czegoś nowego, poza wiarą w nowego Boga, jakim jest Pankracy.
Natomiast tylko Pankracy, jako przywódca, zdaje sobie sprawę z tego, iż coś trzeba będzie nowego stworzyć, ale wie tylko, że to coś ma być lepsze, sprawiedliwsze, doskonalsze.
Jest to więc wszechstronna krytyka idei rewolucyjnej, którą można kojarzyć z powstaniem listopadowym.